Trude Maas

Ze is een van de machtigste vrouwen van Nederland. Commissaris bij Philips: Nederland, ABN Amro, Twijnstra Gudde en de Schiphol Groep. President bij de HayVision Society. Zit in de Eerste Kamer voor de PvdA. Trude Maas: 'vrouwen verdoen veel tijd aan het vraagstuk: hoor ik er wel of niet bij? Dat is een foute benadering.'

Noem de naam Trude Maas (55) bij topmannen en ze beginnen to glimmen. ja, die kennen ze wel. Bijzondere meid, betrokken. Doe haar de groeten, klinkt het steevast. Omgekeerd spreekt- zij met een soort zachtheid over jongens' als ze her heeft over de mannen met wie ze werkt. Maas is een van de weinige vrouwen in Nederland met macht. Veel macht. Ooit begonnen als taalwetenschapper. Werkte bij een non-profitorganisatie in her onderwijs, stapte over naar de IT wereld en werd daar directeur van her automatiseringsbedrijf BSO­Nederland, dat later opging in Origin, een onderdeel van Philips. Inmiddels is ze president van een van de onderde­len van de Hay Group die zich bezighoudt met human recources. Daarnaast bekleedt ze tal van nevenfuncties, waaronder commissariaten en het lidmaatschap van de Eerste Kamer voor de PvdA.

Trude Maas wordt gedreven door leergierigheid. De boekenkast, in haar lichte werkkamer in haar huis dat verscholen ligt in een natuurgebied, is daarvan stille getuige. Veel literatuur, maar ook boeken over e-learning, sociaal-maatschappelijke vraagstukken, scheepsbouw, kunst en religie. Ze las de koran om te begrijpen waarom Iraanse geestelijken de fatwa uitspraken over Salman Rushdie, toen die het boek De duivelsverzen had geschreven. De afdeling scheepsbouw is van haar man, maar als ze met hem en andere scheepsfanaten op excursie gaat, staat ze natuurlijk naast degene uit het gezelschap die er het meest over te vertellen heeft.

Van huis uit heeft Maas een groot verantwoordelijkheidsgevoel meegekregen. Ze zat niet alleen in het bestuur van een vereniging, maar was het liefst voorzitter. Ze groeide op in een degelijk PvdA-gezin in Amsterdam-Zuid. Vader was machinebankwerker. Moeder was coupeuse. Als ze kleren ging kopen, lette haar moeder tot haar ergernis ook op de voering. Daar kon de koop nog weleens op afketsen.

'Ik heb er een liefde voor lappen en stoffen aan overgehouden. Door het werk van mijn moeder heb ik gezien dat naaiateliers voor meerdere merken tegelijk werkten. Het waren dezelfde basispatronen, maar met een andere voering of knopen.'

Inmiddels heeft ze het - zij het in een heel andere context - ook over confectie, namelijk het gemis aan verscheidenheid binnen bedrijven.

'lk wil dat mensen zichzelf binnen organisaties kunnen ontplooien. ledereen moet tegenwoordig in een confectiepak lopen, er is geen plaats meer voor verschillen. Daarmee doe je mensen geen recht. Natuurlijk weet ik als directeur als geen ander dat het verdomd lastig is wanneer veel mensen binnen je organisatie andere afspraken willen. Als de een 24 uur en de ander 40 uur wil merken. Je kunt proberen die ontwikkeling tegen te houden, maar ik denk dat die onafwendbaar is. Sterker nog: dat we nog maar aan bet begin staan.' Bij Hay heeft bijna niemand hetzelfde arbeidscontract. Zelf werkt Maas twee dagen voor haar bedrijf, waarvan een vanuit huis. De rest van de tijd is voor haar nevenfuncties.

Wat zou bijvoorbeeld de zorgsector kunnen winnen bij de aanpak die u voorstaat?

'Ik heb in de raad van toezicht van een verpleeghuis gezeten dat dreef op vrijwilligers die met de demente bewoners leuke dingen deden. Daar hadden de medewerksters geen tijd voor. Wij hebben het leuke werk in de zorg, de aandacht en ontspanning, wegbezuinigd en tot onbetaald werk gemaakt. Als je de banen in de zorg aantrekkelijker wilt maken, moet je dat werk er weer in terugbrengen. Dat scheelt ook in het ziekteverzuim en de instroom in de wao. Als dat betekent dat de zorg duurder wordt, vind ik dat we daar dan maar eens naar moeten kijken.'

Persoonlijke ontwikkeling staat hoog in uw vaandel. Hoe ziet uw ontwikkelingsplan eruit?

'Dat heb ik niet, maar ik weet wel waarvoor ik ga. Ik heb kladlijstjes in mijn hoofd waarop staat wat ik nog wil leren. Dat doe ik op mijn manier. Als commissaris bij Philips wil ik bijvoorbeeld iets teren van de manier waarop pensioenen terugkomen in de jaarrekening. Dat is een actueel vraagstuk, zeker gezien de vergrijzing en de ontwikkeling van pensioenfondsen. Financieel-directeur Homme kan heel goed uitleggen hoe dat precies zit. Of ik zeg mijn medewerking toe aan een congres over een onderwerp dat ik niet tot in de finesses beheers. Op het moment dat het dichterbij komt, vraag ik mezelf af waarom ik het eigenlijk heb toegezegd. Maar als het achter de rug is, ben ik intens tevreden. Dan heb ik zo'n onderwerp weer eens lekker kunnen afkluiven.'

Vanwaar toch die enorme honger naar kennis?

'Ik heb nogal eens een afwijkende mening en die wil ik kunnen onderbouwen. Wat me momenteel bijvoorbeeld bezighoudt, is waarom sommige mensen in de spotlights staan en anderen niet. Waarom we van de een wel iets aannemen en van de ander niet. Wat maakt gezag? Waarom kon Fortuyn wel zaken overbrengen in tegenstelling tot veel andere politici? In mijn rol als commissaris beslis ik mee over benoemingen. Dan ga ik niet alleen af op kennis, maar ook op mijn levenservaring. Iedereen kiest ook met zijn buik. Maar waar zit 'm dat dan in? Waarom bleven mensen van Bill Clinton houden, ook al deed hij de verschrikkelijkste dingen? Dat selectiemechanisme vind ik magisch.'

Bent u te omschrijven als een revolutionair?

'Nee, maar ik houd er niet van achterover te leunen en over te gaan tot de orde van de dag als iemand iets controversieels ter sprake brengt. Dan wil ik graag weten wat zo iemand beweegt. Een van mijn collega's in de Eerste Kamer wil bijvoorbeeld dat wij een terugzendrecht krijgen, waarmee wij een correctie kunnen aanbrengen op het wetsvoorstel, zonder dat we het plan meteen hoeven af te schieten. Hij heeft mij daarvan overtuigd met argumenten. En waar ik kan, zal ik hem steunen in zijn strijd. De Eerste Kamer ligt regelmatig onder vuur vanuit de media, die twijfelt aan het bestaansrecht van die club. Dan kun je onderling schamper opmerken dat bepaalde journalisten kennelijk niets beters te doen hebben, maar je kunt ook onderzoeken of er een kern van waarheid in zit. Ik ben voor dat laatste. Achter iedere berg staat weer een berg, is mijn filosofie. Natuurlijk is het makkelijker en comfortabeler om mythen te laten zijn voor wat ze zijn. Maar je moet ook mensen hebben die met de spelregels breken.'

Wat is uw macht?

'Goeddraaiende bedrijven zijn randvoorwaarden om leuke dingen te kunnen doen. Er is meer dan alleen winst maken, zoals prettig werken met zijn allen, van hoog tot laag. Want we leven maar een keer. Met dat in mijn achterhoofd voel ik me verantwoordelijk voor bedrijven en instellingen. Ik stel zaken aan de orde als levenslang leren, waarbij werknemers zich gedurende hun hele loopbaan scholen om zichzelf te ontwikkelen en het bedrijf verder te helpen. De bedrijven waarvoor ik werk, kan ik in contact brengen met autoriteiten op dat gebied vanuit mijn netwerk.

Ik heb respect voor het familiebedrijf Van Leer. Dat boekt, al van oudsher nog voor het maatschappelijk ondernemen een hot issue werd, een deel van de winst over naar een liefdadigheidsfonds (waarvan Maas sinds kort voorzitter is - AF). Zij zijn voor mij een goed voorbeeld van hoe bedrijven met hun winst zouden kunnen omgaan. Door mijn aanwezigheid in de raden van commissarissen is die mening vertegenwoordigd.'

Als vrouw bent u een buitenbeentje tussen al die mannen. Heeft dat nog invloed?

'Als ik iets zeg, valt dat meer op binnen zo'n gezelschap dan wanneer een man iets zegt. Maar ik ben niet de vrouw die steeds vrouwenitems op de agenda zet. Het is geen taboeonderwerp - vandaar ook mijn inzet voor meer diversiteit in de top van bedrijven - maar het is ook niet mijn focus. Ik was trots toen ik begin dit jaar commissaris werd van Philips Nederland, vanwege mijn geschiedenis met dat bedrijf (Ze was ooit directeur van het bedrijf BSO/Origin dat door Philips werd overgeno- men - AF). Maar niet omdat ik de eerste vrouw was die die functie bekleedde.

Ik denk ook niet in termen als mannen en vrouwen. In een van mijn vorige werkverbanden hadden we eens per maand met klanten een etentje. Tijdens een van die bijeenkomsten werd er steeds iets anders gedaan met de tafelschikking. Bij de eerste tafelschikking zat ik als directeur aan het hoofd. Bij de tweede zaten we op leeftijd. "Waar blijft de volgende tafelschikking?" vroeg ik tijdens het toetje. Me niet realiserend dat ik op dat moment alleen met vrouwen om de tafel zat. Dat voorval is me lang bijgebleven. Ik zie het echt niet en misschien zie ik het  - oei, oei - dus ook niet als ik het wel moet zien.'

Het glazen plafond zit tussen de oren van vrouwen, heeft u ooit gezegd.

'Vrouwen verdoen veel tijd aan het vraagstuk. hoor ik er wel of niet bij? Ze zijn er meer mee bezig dan hun omgeving. Dat is een foute benadering. Vrouwen moeten hun energie niet in problemen steken, maar in oplossingen. Zelf heb ik me daarom toegelegd op meer diversiteit binnen organisaties.

Ik geloof dat de krapte op de arbeidsmarkt er vanzelf wel voor gaat zorgen dat managers meer oor krijgen voor mijn verhaal. Ze zullen wel meer vrouwen en allochtonen moeten aannemen. Het is dus een kwestie van tijd. Maar als je me vraagt of het snel genoeg gaat, zeg ik: nee. Maar vrouwen zouden als consument zelf veel meer invloed kunnen uitoefenen dan ze nu doen. Een klucht uit de oudheid gaat over een oorlog die door de mannen werd opgegeven, toen hun vrouwen seks weigerden uit onvrede met hun oorlogszucht. Bedrijven die geen goed diversiteitsbeleid voeren, zouden geboycot kunnen worden door de consument. Heel veel vrouwen zitten namelijk aan de dagelijkse knip. En ze hebben steeds vaker aandelen.'

Ook een mening van u: zodra de partners van topmannen in gelijkwaardige functies werken, zal het klimaat in bedrijven veranderen.

'Het is goed te weten dat je samen voor een huishouden moet opdraaien in plaats van dat 's avonds de pot klaarstaat en je niet hebt gemerkt dat de ander daarvoor soms in spagaat heeft gelegen. Ik zie nogal wat mannen om me heen die thuis gepamperd worden. Vroeger herkende ik die aan het loodje van de stomerij dat nog aan hun pak hing. Maar sinds me dat zelf ook eens is overkomen, denk ik daar anders over. De mate van gepamperdheid lees ik af aan het gemak waarmee ze ervan uitgaan dat de tijdsindeling zich om hun agenda drapeert. Soms ben ik jaloers op ze en denk ik stiekem: had ik maar een huisvrouw. Toch zou het heel goed zijn als die heren thuis ook eens voor een lege koelkast zouden staan en als ze zelf naar de stomerij moesten. Al is het alleen maar omdat ze dan ook eens met een ander soort mensen in contact komen. Grote organisaties zijn met hun rituelen aan de top soms net het Vaticaan. Ik gun die mannen meer. Ik denk weleens: kom op, jongens, het kan hier toch ook leuk zijn?'

U heeft twee jaar na de overname door Philips van BSO/Origin uw ontslag genomen en een halfjaar de tijd genomen om u te bezinnen.

'Ik had op dat moment tien jaar voor BSO/Origin gewerkt, op het laatst als directeur. Tot aan de overname hadden we daar een unieke cultuur opgebouwd, waar individuele vrijheid en autonomie hoog in het vaandel stonden. Iedereen had een persoonlijk ontwikkelingsplan. De betrokkenheid was groot. Als een van de vijfduizend medewerkers op een feestje iets belangrijks had gehoord over de concurrent, hoorde ik dat een dag later. Na de overname probeerde ik nog steeds iets van die cultuur overeind te houden. Ik wilde het gevoel behouden alsof we een klein bedrijf waren, terwijl we toch met 7000 medewerkers waren. Maar toen mijn man op een avond, toen ik moe thuiskwam, vroeg waarvoor ik het eigenlijk allemaal deed, had ik geen antwoord.

Met een brief op het interne computersysteem heb ik de medewerkers laten weten dat ik ermee stopte. Het netwerk ging daardoor plat omdat het overbelast raakte. Dat was een bijzonder moment voor me. Ik heb met hart en ziel gewerkt in dat bedrijf, het was een belangrijk onderdeel van mijn leven geworden. Ik genoot van die organisatie. Ik wilde een tijdje rust om los te komen van dat werk en mijn talenten en ontwikkelingen eens te bekijken. Ook om te zien wat zich aandiende.'

Heeft u iets moeten laten in uw leven?

'De lange dagen die ik moet maken, neem ik voor lief, want werken is mijn hobby. Mijn man en ik hebben geen kinderen, misschien is dat het wel. Van uitstel kwam afstel. Maar dat voelt niet alsof ik iets heb moeten inleveren. Het zou leuk geweest kunnen zijn, maar het is er niet van gekomen. Nu geniet ik van de kinderen van mijn zus.'

Wie is uw toonbeeld?

'len Dales was er een. Dat was een dappere, autonome vrouw die haar eigen spoor volgde. Ze was een integer bestuurder. Ik heb veel geleerd van de oprichter van BSO/Origin die gewoon doorging met de dingen die hij in zijn hoofd had. Ook al werd hij soms voor gekke Henkie versleten. Die prijs wilde hij wel betalen. Ik ben ook niet bang uitgevallen. Als je jezelf blijft, kan je niet zo gauw iets gebeuren.'

Tekst: Astrid Feiter.
Fotografie bij het artikel: Mandy Pieper

>> (Terug naar) overzicht interviews