MACHTIGSTE NEDERLANDSE ZAKENVROUW HEEFT SOCIAAL OOG VOOR DE MAATSCHAPPIJ

"Tijd voor een flink generatieconflict"

WESTBROEK, zaterdag 14 september 2002 - De Telegraaf

Deze week werd ze derde bij de verkiezing tot machtigste zakenvrouw van Nederland. Ze is de eerste Nederlandse op het lijstje. Trude Maas (55) wordt veel macht en invloed toegedicht. Medewerkers omschrijven haar als gedreven, communicatief ijzersterk en briljant in haar analyses. Ze is president van de Hay Visiongroup en lid van de raad van commissarissen bij onder meer ABN Amro, Philips en Schiphol. Daarnaast zit ze namens de PvdA in de Eerste Kamer. Een zakenvrouw met een politiek hart en een sociaal oog voor de maatschappij. Ze is arrivé, one of the old boys en behoort tot het establishment. Toch klimt ze nu op de barricaden. Trude Maas wil namelijk pertinent meer macht voor vrouwen. Ze wil dat jongeren in opstand komen tegen de babyboomers die hen misbruiken. En ze wil talent ontdekken in mensen. Eigenlijk wil ze het beste voor iedereen. Mooi, maar wie is toch Trude Maas?

Hoe krijg je haar boos? "Boos?" Trude Maas lacht en denkt hardop. "Moeilijk hoor. Ik ben niet zo gemakkelijk op de kast te krijgen. Eigenlijk maar op een manier. Als je me in het zwembad met m'n kop onder water duwt. Dan voel ik een enorme drift opkomen, dat last ik me toch echt niet gebeuren! Dat is het enige dat ik bedenken kan. Heeft natuurlijk ook te maken met het feit dat ik zelf wil kunnen bepalen of en wanneer ik onder duik. Ik heb een heel sterke wil om onafhankelijk te zijn en mijn eigen meningen te vormen."

Ze eindigde deze week op de derde plaats in de top-100 van machtigste zakenvrouwen. Een initiatief van Avanta Magazine, het managementblad voor vrouwen. Ze moest slechts een Belgische en een Amerikaanse dame voor zich dulden. Het juryrapport spreekt lovend over de zakenvrouw met het indrukwekkende cv. Ze heeft belangrijke commissariaten bij multinationals en een prachtige baan als president van een denktank. Ze bekleedt als PvdA-senator een invloedrijke politieke positie, kent zo ongeveer iedereen die er toe doet en ze gebruikt haar invloed graag om dingen in beweging te zetten.
"Ik heb niet zo vaak het gevoel dat ik moet werken", zegt ze, koffie in een kopje schenkend voor het bezoek. Een van haar katten doet gezellig mee en likt water uit een karaf die op tafel staat.

"Ik doe vooral dingen die ik leuk vind. Hobby en werk lopen bij mij in elkaar over. Ik zit nu in een positie dat heel veel mensen denken: goh, het zou toch leuk zijn als Trude aan onze kar komt meetrekken. Soms doe ik dat. Ik denk heel goed na voor ik me ergens instort, maar als ik dat doe, laat ik ook niet meer los. Ik vind het leuk om dingen op gang te krijgen. Om een lel aan het vliegwiel togeven. Ik vind dat ik een maatschappelijke verantwoordelijkheid heb. Ik heb veel gekregen, voel me een echt zondagskind, en dus wil ik ook veel teruggeven. Ik ben bijvoorbeeld voorzitter van de Van Leer Foundation. Van oorsprong was Bernard van Leer een fabrikant in verpakkingsmateriaal. Die man was vooral bijzonder omdat hij bij leven een groot deel van zijn eigen winst ten goede liet komen aan maatschappelijke doelen. In die geengageerdheid herken ik me."

Passie

Trude Maas is een topper op het gebied van werk, onderwijs en technologie. Klinkt wat ruim, maar waar het op neerkomt is dit: ,Het is mijn doel dat ik mensen hun talenten laat herkennen en benutten. Voor mij is de kern van het leven dat je je eigen pad vindt en de ruimte krijgt om die of te lopen. Je kunt niet alleen met je ratio leven, je emotie en je passie moeten er ook bij zijn. Ik accepteer dat iedereen anders is en een ander talent heeft. lemand die overdag melk rondbrengt, kan 's avonds prachtig in een orkest spelen. Wat kan zo iemand nog meer met zijn talent? Ik hou van diversiteit, graag heb ik een mandje vol verschillende talenten in mijn bedrijf. Veel liever dan een hele mand vol klonen, van die confectieboorden die precies doen wat er van ze verwacht wordt."

Ze staat op, loopt naar een van de twee wanden van haar werkkamer die verscholen gaan achter boeken en komt terug met een werk van de filosoof Arnold Cornelis. "Hij is helaas dood, maar hij heeft er een heel mooie theorie over bedacht. Volgens hem heeft ieder mens een ingeboren programma. Er is iets in dit leven dat je moet doen, dat moet je ontdekken. Als dat je lukt, zul je beter in je vel zitten en dus ook minder vatbaar zijn voor alle mogelijke narigheid die voorbij komt. Daarnaast is het ook fijn voor de maatschappij als jij je talenten benut."

Ook denkt Maas na over hoe organisaties zouden moeten omgaan met die verschillen.

"Helaas zijn heel veel bedrijven nog net als het leger: zolang je als werknemer in het uniform past, ben je welkom. Veel werkgevers willen het liefst alleen maar 35-jarigen die heel goed de honderd meter binnen tien seconden lopen. Ben je te langzaam, te groot, of te klein, dan heb je pech. Ik snap best dat het lastig is als je werknemers allemaal iets anders willen, maar bij Hay. waar ik werk, hebben we een grote diversiteit aan arbeidscontracten. Het kan dus. Laten we die uniformen nou eens afschaffen, is mijn pleidooi, en laten we toegaan naar maatkleding.
Als ik iets in de maatschappij zou kunnen veranderen, al was het maar met een toverstokje, dan zou het zijn dat organisaties meer gebakken zitten rond hun werknemers dan, zoals nu, andersom."

Je zou haar schrander kunnen noemen. Trude Maas oogt jeugdig, praat snel en gearticuleerd en laat zich niet zelden meeslepen door haar eigen enthousiasme. Toch kan je haar niet spontaan noemen. Daarvoor denkt ze te goed na over wat ze zegt: ze wil dat haar woorden 'effectief' zijn, haar helpen haar doelen te bereiken. De verhalen die ze wel vertelt, zijn glashelder. Ze is direct en ze schuwt geen enkel onderwerp: van de problemen die kunnen opduiken bij het uitruimen van een vaatwasser tot een verhandeling over hoe te navigeren op de informatieoceaan. Je ziet ook dat ze alleen lacht als ze iets echt leuk vindt, dat ze staat voor haar ideeen, en dat het niet eenvoudig zal zijn om haar op een ander spoor te brengen.

"Maar ik zal nooit zeggen dat een ander het verkeerd ziet", zegt ze, ,,een van mijn stelregels - waar trouwens veel tegen wordt gezondigd - is dat je niet voor een ander kunt denken. Maar je kunt wel vragen stellen. En dat doe ik. Ik ben iemand die de dingen wil snappen. Niet dat alle dingen te snappen zijn, maar wat valt te snappen, wil ik ook snappen. Ik praat graag met jonge mensen. Daar leer ik van, zoals ik nu van jou leer en jij van mij. Leren gebeurt op het moment dat je even de rust neemt en nadenkt over de feedback die je krijgt. En dan niet op een manier van: 'Ach klootzak! Je hebt ongelijk', want dan leer je niks. Je moet jezelf de discipline aanleren om na te denken over wat je meemaakt. Dat je dus niet alleen van hot naar haar rent, maar dat op weg naar huis na een vergadering denkt: het is toch heel anders gelopen dan ik me had voorgesteld. Hoe kwam dat nou? Ja, ik was niet aardig in het begin, misschien luisterde ik niet goed genoeg en toen werd het naar, gingen we elkaar vliegen afvangen..."

Het is die mentaliteit die haar heeft geholpen de top te bereiken. "Ik heb gestudeerd in de jaren zestig, dat was de tijd dat er af en toe dingen bezet moesten worden. Ik heb toen ook wel eens een nacht in een of ander universiteitsgebouw gezeten, maar als je me nu vraagt waarom, dan weet ik dat eigenlijk niet meer. Wat ik wel weet, is dat ik toen het meest heb geleerd van een conflict dat we hadden met een hoogleraar. We waxen maar met zeven studenten en die man gaf maar hoorcollege na hoorcollege. Wij wilden juist werkcolleges, maar eigenlijk wilden we als jong volwassenen vooral serieus genomen worden. Ik stelde toen voor om met de man in kwestie te gaan praten. Dat werd een verademing. Hij was het helemaal met ons eens, wilde overleg. We hebben alles kunnen regelen en ik heb toen als 18-jarige twee dingen geleerd. Een: als een meneer of mevrouw dingen kan veranderen, dan moet je vooral met hem of haar gaan praten. En twee: je moet niet alleen door je eigen brilletje wilden kijken, maar jezelf afvragen wat een ander beweegt. Toen wilde het toeval dat die man de deur open gooide, nu zoek ik zelf naar de deuren. Voor elk belangrijk gesprek dat ik moet voeren, ga ik eerst even met mijn ogen dicht op de stoel van de ander zitten. Ik vraag me af: waarom doet hij zo, wat zijn zijn drijfveren? Het is dan net of je achter de coulissen kijkt. Daar kun je een hoop van opsteken."

Maas is een van de weinige vrouwen die is doorgedrongen in heel wat old boysnetwerken waar vrouwen uiterst zeldzaam zijn. Ze lacht: „Ik denk dat veel mensen nog het beeld hebben van stoere binken die de ene na de andere sigaar opsteken, maar zo is het echt niet meer. Sommige mannen durven best kwetsbaar te zijn, maar als vrouw kun je een andere sfeer creeren. Je zegt makkelijker dat je iets niet begrijpt of twijfelt, je hoeft immers niet stoer te doen. Doe jij het, dan durven mannen dat ook toe te geven."
Het heeft haar tot een soort boegbeeld gemaakt voor andere vrouwen. „Ik merk dat ik na jaren van heel hard en lang werken en geluk op bepaalde plekken terecht ben genomen, dat je toch een voorbeeldfunctie hebt. Je krijgt reacties van jonge vrouwen die zeggen zich gesterkt te voelen. Ze zijn jong, hebben kinderen en maken een moeilijke fase door in hun carriere. Soms is niet doorgaan dan zoveel gemakkelijker, maar als ze dan toch vrouwen als mezelf op leuke plekken zien zitten, denken ze: oké, even nog een keer diep ademhalen en doorgaan. Dat vind ik leuk."

Ondanks de bemoediging gaat het met de vrouwen niet zo goed. Trude Maas hield zich nooit zo bezig met de positie van vrouwen in onze samenleving - het ging te langzaam maar zou uiteindelijk wel goed komen - maar nu keert ze op haar schreden terug. Glimlachend: "Ik denk dat ik in het verleden wel eens te optimistisch ben geweest over de positie van vrouwen in Nederland. In bedrijven, politiek of uber-haupt als volwaardig deelnemer aan de samenleving. Ik dacht dat we verder waren dan we nu blijken te zijn. Deze zomer presenteerde Balkenende zijn nieuwe kabinet. Ik was onmiddellijk wakker geschud. Het gemak waarmee er maar een vrouwelijke minister wend gepresenteerd, heeft me behoorlijk geschokt. En ook dat we de volgende dag kennelijk alweer waren vergeten dat de helft van de Nederlandse bevolking politiek buitenspel is gezet. Ik niet, bij mij rimpelt dat lang na. Ik ben strijdlustig en gemotiveerd geraakt om met een groep politieke vrouwen eens te praten over wat we kunnen doen om dit in de toekomst te voorkomen."

Het is misschien niet zo dat Balkenende en consorten Trude Maas onder water hebben geduwd, boos is ze dus niet, maar geprikkeld op zijn minst wel. In de twee gesprekken die we hebben, komt ze er regelmatig op terug. "Ik had echt gedacht dat we verder waren", zegt ze dan. "In het vorige kabinet hadden we nog twee vrouwelijke vice-premiers. De illusie dat het voor elkaar was, is in ieder geval voorbij, dat is dan het positieve hieraan. We zijn terug in de jaren vijftig, terug bij Marga Klompé die toen als enige vrouw in de ministersploeg zat. En dat geldt trouwens niet alleen voor de politiek hoor. Ook in het bedrijfsleven gaat het veel te langzaam. Ik wil meer vrouwen op hoge posities in organisaties. Er is genoeg talent, genoeg ambitie."

Maar vrouwen kunnen daar zelf ook meer aan doen.

"Zeker. Als consument kunnen ze veel meer invloed uitoefenen dan ze nu doen. Je hebt een klucht uit de oudheid waarin mannen een oorlog voerden die de vrouwen niet wilden. De vrouwen besloten de mannen seks te weigeren om ze te straffen voor hun oorlogszucht. Je kunt wel raden dat de oorlog zo voorbij was. Ik wil daar mee zeggen dat bedrijven die vrouwen en allochtonen onvoldoende kansen geven, kunnen worden geboycot. En voor wat de politiek betreft: ik dacht dat we de periode van vrouwen moeten op vrouwen stemmen al voorbij waren, maar volgens mij moeten we dat nog maar even volhouden."

Ze werd geboren in Amsterdam in de golf van babyboomers. Doorliep het gymnasium, studeerde Frans en algemene taalwetenschappen, klom op tot directeur van de organisatie die de Cito-toets maakte. Wie in de jaren zeventig eindexamen Frans deed, moest haar vragen beantwoorden. Na de Cito, werkte ze bij BSO Origin waarvan ze directeur Nederland wend. Toen ze ook nog politiek actief wend voor de PvdA, naderde ze langzaam maar zeker het centrum van de macht.
"Het is een beetje het verhaal van veel babyboomers" bevestigt ze. ,We hebben al tijd de wind mee gehad. Wilden de dingen veranderen en je moet constateren dat we heel goed voor onszelf hebben gezorgd. We hebben perfecte pensioenregelingen, de mooie huizen en banen. En het is menselijk om dat te willen vasthouden. Maar wie draaien daar straks voor op? Dat zijn de jongeren die zelf meestal geen vaste aanstelling meer kunnen krijgen. Ik zou graag zichtbaarder maken dat de babyboomers zaken afwentelen op de jongere generaties. Volgens mij wordt het weer tijd voor een flink generatieconflict. Ik wilde hier in de Eerste Kamer net aandacht voor vragen toen het kabinet demissionair werd."

Misschien dat ze er wat aan kan doen, als ze zelf aan regeren toekomt. "Dan zal de PvdA toch eerst aan de macht moeten komen", werpt Maas tegen. Of ze dan zelf minister zou willen worden?

"Dat lijkt me een vreselijk zware baan, zie ik ook aan mensen als Kok. Die ziet er over een paar maanden vast weer een paar jaar jonger uit. Maar als je gevraagd wordt en je hebt idealen, moet je wel heel goed nadenken om nee te zeggen."

Ze is 55 en "met de nodige blauwe plekken en eelt" heeft ze de top bereikt. Kneuzingen omdat ze door haar werk haar man, die ook een zware baan heeft, vaak alleen nog maar zag als ze in bed kroop. Toch bleek uiteindelijk overal een mouw aan te passen. En is ze nog zo fris als een hoentje. Trude Maas zal zich de komende decennia niet terug trekken in een prachtig gerenoveerde Mas in de Provence "Wanneer ik ophoud", zeg ze oprecht verbaasd. ,Als ik doodga... "

Milco Aarts

>> (Terug naar) overzicht interviews